Vì sao Haruki Murakami mê đọc Raymond Chandler?

“Raymond Chandler là người hùng của tôi trong những năm 1960” - Haruki Murakami

Kẻ Kẻ không thể giã từ - “kiệt tác trinh thám được Murakami đánh giá rất cao”. Đây là chi tiết đinh để quảng bá quyển này. Và câu nói của Haruki Murakami được trích dẫn để chứng minh cho nó là, “Tôi dịch những gì tôi thích đọc. Tôi đã dịch tất cả các tiểu thuyết của Raymond Chandler. Tôi rất thích phong cách của ông ấy. Tôi đã đọc The Long Goodbye năm hoặc sáu lần.”

Mình đương nhiên tò mò về điều này, và mình muốn biết nhiều hơn thế. Quyển sách này có gì khiến Murakami cho vào top 5 quyển sách ưa thích nhất, hay ho ra sao mà ông không chỉ đọc năm hoặc sáu lần mà còn chuyển ngữ nó sang tiếng Nhật, và tác phẩm nằm trong top 100 truyện thriller/mystery hay nhất mọi thời đại của Time này hẳn là sẽ ít nhiều ảnh hưởng đến phong cách viết của Murakami. Vì vậy, khi đọc xong sách, mình review thì ít, mà tìm câu trả lời cho các thắc mắc trên thì nhiều.

Đầu tiên là phần review. Philip Marlowe, nhân vật thám tử hard-boiled (cứng rắn, sắt đá) trứ danh của Raymond Chandler tình cờ gặp và đánh bạn với Terry Lennox khi hắn trong tình trạng say xỉn, bị cô vợ nhà giàu chì chiết, mà không ngờ rằng đấy là “kẻ không thể giã từ", vì anh sẽ còn gặp lại hắn sau vài lần tạm biệt. Một quyển truyện trinh thám viết cách đây 70 năm, có nhiều hơn một người chết, tình tiết dồn dập, dù chỉ có vài nhân vật nhưng dòng đời của họ đan cài, quá khứ hiện tại xen lẫn. 

Đây là quyển thứ 6 trong series về Philip Marlowe, nhưng lại là quyển đầu tiên mình đọc, nên không thấy quen thuộc về chân dung thám tử tư sắt đá, hành xử có phần khác người, nhưng suy luận sắc sảo này. 

Trong kẻ không thể giã từ, Marlowe không hành động như một thám tử tư đi tìm thủ phạm án mạng, mà là một kẻ đi tìm sự thật cuối cùng sau tất cả những lời dối gian và âm mưu bày ra trước mắt. Dù vậy, cách viết của tác giả quả cũng không hợp với mình lắm. Có lẽ nó phù hợp để đọc chậm hơn là cảm giác lật trang liên tục.

Cái mình quan tâm hơn là chuyện Murakami và tác giả, tác phẩm yêu thích của ông. Murakami đã viết cả một tiểu luận 20 trang về chuyện này, dưới hình thức “lời người dịch" ở cuối bản in tiếng Nhật của The Long Goodbye. 

Ông viết: “Một trong những lý do khiến tôi đọc cuốn sách này không bao giờ chán có lẽ là chất lượng viết lách. Phong cách viết độc đáo, phóng khoáng của Chandler chắc chắn đạt đến đỉnh cao trong The Long Goodbye. Lần đầu tiên đọc cuốn tiểu thuyết này, tôi hoàn toàn bị ấn tượng bởi lối viết “khác thường”. Lối viết của Chandler mang tính cá nhân sâu sắc theo mọi nghĩa của từ này, nguyên bản và không ai khác có thể bắt chước được”.

Trong lời người dịch, Murakami cũng cho rằng The Long Goodbye và The Great Gatsby (mà ông cũng đã dịch sang tiếng Nhật) có nhiều điểm tương đồng - về bản thân hai tác giả (Raymond Chandler lẫn Scott Fitzgerald đều gốc Ireland, nghiện rượu), lẫn cách xây dựng nhân vật (Terry Lennox và Jay Gatsby, Philip Marlowe và Nick Carraway) và lối kể chuyện. 

Cả The Long Goodbye và The Great Gatsby đều ảnh hưởng đến cách viết của Murakami, ít nhất là trong giai đoạn đầu. Ảnh hưởng này, theo nhiều đánh giá, có thể thấy rõ nhất trong cuốn Cuộc săn cừu hoang. Trong một cuộc trò chuyện về "độc giả Nhật đang đọc ai, và vì sao" với nhà văn Mỹ Jay McInerney tháng 10-1989, chính Murakami đã thừa nhận điều này. 

Theo tường thuật của báo New York Times, McInerney cho rằng các nhân vật chính của Murakami có vẻ tương đồng với người hùng thám tử kinh điển của Raymond Chandler: một người hay hoài nghi, hay giễu cợt, sống có phần ngoài lề xã hội, nhưng không cố ý gọi mình là kẻ ngoài vòng pháp luật.

Murakami đùa rằng có người gọi quyển sách là “The Big Sheep", vì nó giống một quyển khác của Raymond Chandler là The Big Sleep (Ngủ giấc ngàn thu). “Về mặt phong cách, tôi chắc chắn đã vay mượn rất nhiều từ Chandler. Đã 10 năm kể từ khi tôi viết cuốn sách đó và tôi phải nói rằng kể từ đó tôi đã thay đổi rất nhiều” - Murakami nói. Ông cũng nhấn mạnh rằng, dùng cùng phong cách với Raymond Chandler để kể câu chuyện săn cừu, “là cần thiết vào thời điểm đó”. 

Cũng trong cuộc trò chuyện này, Murakami nói “Raymond Chandler là người hùng của tôi trong những năm 1960”, và ông đã đọc The Long Goodbye “hàng chục lần" (khác với con số 5-6 lần sau này, có lẽ do ông đã có tuổi và nhớ nhầm). “Tôi rất ấn tượng với cách các nhân vật chính của [Raymond Chandler] sống một mình và rất độc lập. Họ cô đơn nhưng họ luôn tìm kiếm một cuộc sống tử tế” - Murakami nói thêm.

Theo Murakami, rất khó chuyển phong cách của Chandler sang tiếng Nhật vì ý niệm văn hóa của tiếng Nhật và tiếng Anh hoàn toàn khác nhau. “Nhưng đó chính xác là những gì tôi đang cố gắng làm: tái tạo các ý tưởng, đồng thời chuyển đổi ngôn ngữ”.

Tại thời điểm phỏng vấn, Murakami đã có các tác phẩm gây tiếng vang với độc giả tiếng Anh như Cuộc săn cừu hoang, Xứ sở diệu kỳ tàn bạo và chốn tận cùng thế giới, Rừng Na Uy. Ông chia sẻ thêm về lúc còn trẻ, chuyên mua sách cũ của Mỹ, những quyển sách “mở ra ô cửa sổ nhỏ, để từ phòng riêng nhà mình tôi có thể nhìn ra khung cảnh lạ, một thế giới giả tưởng”. 

Ông một lần nữa nêu tên các tác gia yêu thích, trước hết là Raymond Chandler rồi Ed McBain (Món nợ truyền kiếp), sau đó là Scott Fitzgerald và Truman Capote (Máu lạnh). Từ đây, Murakami theo đuổi mục tiêu: tạo ra một thứ tiếng Nhật mới, của riêng ông, cho tiểu thuyết của mình. “Tôi không thể mượn một ngôn ngữ đã có sẵn. Theo nghĩa đó tôi nghĩ tôi là người khác biệt".

Theo triết gia Tatsuru Uchida, tác giả quyển “Beware of Haruki Murakami”, Haruki Murakami từng viết mình học theo phong cách của Raymond Chandler, nhất là kỷ luật sáng tác: đúng giờ và ngồi vào bàn, trong đúng một khoảng thời gian nhất định, và viết. 

“Không làm gì khác. Đừng viết thư hay đọc sách. Chỉ viết. Ngay cả khi không nghĩ ra được điều gì để viết, tôi cũng chỉ ngồi yên trước máy đánh chữ. Sau một khoảng thời gian nhất định, tôi sẽ dừng lại. Tôi sẽ tiếp tục vào ngày mai” - Murakami viết. 

Nguyên tắc này có lẽ đã rất nhiều nhà văn áp dụng. Quan điểm của Raymond Chandler, mà Haruki Murakami tâm đắc và chia sẻ, là trong quá trình ngồi vào bàn viết mỗi ngày đó, nhà văn như đang đào một cái hố, ngõ hầu tìm tới mạch nguồn cảm hứng. Có khi đào mãi chưa thấy, nhưng nhà văn vẫn tiếp tục, tin rằng một ngày nào đó họ sẽ chạm tới nguồn mạch ẩn sâu bên dưới.

Và Haruki Murakami, có lẽ đã bền bỉ làm điều đó trong gần 50 năm qua.