Quyển sách quá hay cho ngày 20-11.
Trong một khoảng thời gian chừng 5 năm, mình đã nghĩ mình sẽ chọn nghề dạy học. Chính ra thì bằng đại học của mình là để đi dạy, nhưng đến kỳ thực tập hồi năm 3, mình nhận ra đây không thể là nghề dành cho mình, vì mình không hợp. Vả chăng, khi ấy mình cũng đã tìm được một công việc khác, hay đúng ra, một nghề khác đã chọn mình. Thế là đành tạm biệt giấc mơ gõ đầu trẻ. Nhưng mình vẫn thích đọc về nghề thầy.
Và mình tự hỏi, sao bây giờ mình mới đọc “Người thầy” - hồi ức của nhà giáo Mỹ ( tức Frank McCourt, hay tác giả của Tro tàn của Angela lừng danh). Quyển sách xuất bản lần đầu năm 2008, mình nhớ là đã đọc review về nó, nhưng không ngờ 15 năm sau mình mới chính thức đọc (bản tái bản 2021).
“Ở thành phố New York tôi đã dạy năm trường trung học khác nhau và một trường cao đẳng”. “Con tính của tôi cho thấy có khoảng mười hai nghìn cậu trai và cô gái, những người đàn ông và những phụ nữ, đã ngồi trước mặt tôi nghe giảng, ngâm thơ, động viên, nói huyên thuyên, ca hát, diễn thuyết, kể lể, thuyết giáo và im miệng”.
Tác giả viết những dòng hồi ức này khi đã thôi nghề dạy học. Với tài văn “nở muộn", Frank McCourt dễ dàng kể lại “ ba mươi ba nghìn giờ lên lớp trong ba mươi năm - ngày, đêm và cả mùa hè” của mình một cách sinh động, hài hước, tự giễu nhại, nhưng cũng đầy sâu sắc.
Với thầy giáo có xuất thân đặc biệt - đến từ Ireland, từng đi lính, lao động chân tay ở cảng - lũ học trò rất thường tìm cách để “dụ" thầy McCourt nói lạc đề bằng cách hỏi chuyện nước Ireland nói chung hay tuổi thơ cơ cực của ông, hòng thoát được một tiết học chán chường. “Thưa thầy McCourt, thế nào là trưởng thành ở, thầy biết đấy, Ireland ấy ạ?”. “Thế ạ, ô, thưa thầy, ở Ireland còn những chuyện gì nữa ạ?”. “Thầy McCourt, ngày mai thầy kể cho tụi em một trong những câu chuyện ở nước Ireland của thầy nhé?”
Mỗi câu hỏi là một lần thầy McCourt kể đời mình, mà chính ông cũng ngạc nhiên. “Tôi hai mươi bảy tuổi, một anh giáo mới ra trường, lặn ngụp trong quá khứ của mình để làm hài lòng đám Mỹ choai choai này, để chúng chịu ngồi yên trên ghế. Tôi thật không ngờ dĩ vãng của mình lại sẽ hữu ích như vậy. Sao lại có người quan tâm tới cuộc đời khốn khổ của tôi thế nhỉ?”.
“Các em đặt ra những câu hỏi về cuộc đời nên tôi đã trả lời, vì nếu tôi cứ dạy Anh văn thì chúng chẳng chịu nghe cho. Chúng nhìn ra ngoài cửa sổ. Chúng lim dim ngủ. Chúng gặm bánh mì kẹp. Chúng xin phép ra ngoài.”
“Khi tôi kể những chuyện trên bến cảng thì các em học sinh nhìn tôi bằng đôi mắt khác. Một em nói rằng em thấy hơi lạ khi có một ông thầy ngồi trên bục giảng từng lao động như mọi người bình thường chứ không chân ướt chân ráo từ đại học và nói toàn những chuyện trong sách vở.”
Nhưng phụ huynh thì nghĩ khác. Một người đã sửng cồ: “Tôi chỉ hỏi một câu đơn giản mà thầy lại đi kể lể chuyện đời thầy. Thầy nên lưu ý chính điểm ấy đi, thầy McCurd ạ. Lũ trẻ không cần phải biết chuyện đời của từng ông thầy ở trường.”
Từ chỗ bỡ ngỡ, băn khoăn không biết nên làm gì trước yêu cầu của học trò, thầy McCourt “dần tìm ra được cách ăn nói và cách dạy của mình”. “Đám học trò không ngừng tìm cách kéo tôi đi chệch lối dạy tiếng Anh truyền thống, nhưng tôi biết tẩy của chúng. Tôi vẫn kể chúng nghe chuyện này chuyện nọ, nhưng đã biết cách liên hệ chúng với những nhân vật như bà vợ của Bath, Tom Sawyer, Holden Caulfield, Romeo và kẻ tái sinh của chàng trong truyện West Side Story. Người ta luôn đòi hỏi giáo viên tiếng Anh phải liên hệ thật thích đáng mà.”
Ông còn làm hơn thế nữa - biến lớp học thành một buổi nghiên cứu nghệ thuật viết thư xin lỗi, trình diễn các món ăn truyền thống của dân nhập cư, thành sân chơi, thành buổi tập hát nhạc Rap và một nơi trị liệu cho cả một đám đông. Người đọc khó mà quên được những cách dạy lạ lùng của thầy McCourt, những học trò để lại dấu ấn trong đời ông.
“Thầy muốn tất cả các em ghi nhớ rằng có lẽ đây là lần đầu tiên trong lịch sử loài người một lớp học sáng tác đã ngồi với nhau và đọc cách nấu ăn.” “Thầy muốn các em biết rằng lớp ta là lớp đầu tiên trên thế giới từng nghiên cứu nghệ thuật viết thư xin lỗi, là lớp đầu tiên từng tập viết thư xin lỗi. các em nên thấy may mắn vì có được một thầy giáo như thầy đã biến bài văn tuyệt vời nhất của các em, những thư xin lỗi, thành một đề tài đáng học tập.”
Người thầy không chỉ là câu chuyện về nghề giáo, mà còn phần nào về giấc mơ Mỹ - dù không trực tiếp nói ra. Đó là sự vật lộn của một thầy giáo nhập cư, tiếp xúc với người Mỹ nhập cư thế hệ thứ nhất và hai, những người đều có gốc gác từ một xứ khác.
“Lũ học trò của tôi trải lòng chúng trên các bài viết và trong những cuộc thảo luận và tôi được dẫn đi, qua những trang văn ấy, một vòng đời sống của một gia đình Mỹ, từ những ngôi nhà ở East Side tới khu chung cư ở Phố Tàu. Đó là một đám rước của dân bản địa và dân mới nhập cư, đâu đâu cũng có rồng và ma quỷ.”
Không chỉ có những giờ trên lớp, McCourt cũng thuật lại cuộc sống cá nhân của ông ngoài bục giảng, những thăng trầm trong đời sống và sự nghiệp, dù rằng cuối cùng ông cũng gắn với nghề được trên 3 thập kỷ.
“Tôi trở thành một thầy giáo thay thế lưu động, chạy từ trường này qua trường khác. Các trường trung học thuê tôi, theo từng ngày, dạy thế các thầy bị ốm. Vài trường thuê tôi khi các thầy giáo phải nghỉ dài ngày vì được tòa án gọi làm bồi thẩm đoàn. Tôi dạy Anh văn và mọi bộ môn thiếu giáo viên: sinh vật, nghệ thuật, vật lý, lịch sử, toán. Các thầy dạy thế như tôi trôi nổi đâu đó bên lề thực tại. Ngày nào tôi cũng bị hỏi: Hôm nay ông là ai?”
“Tôi nghĩ đến mười hai nghìn học sinh này và tự hỏi đã làm gì được cho họ. Rồi lại nghĩ về những gì họ đã làm được cho tôi.” Đó là câu văn “khai giảng" của quyển sách, và phần “bế giảng" của nó cũng vui buồn lẫn lộn như bao buổi học cuối cùng: “Đó là giờ học chót của các em trong niên khóa, cũng là giờ cuối cùng trong đời thầy giáo của tôi (...) Chuông reo. Các em ném hoa giấy lên người tôi, chúc tôi một cuộc sống tươi đẹp. Tôi cũng chúc lại các em như thế. Tôi đi trên hành lang, người bám đầy hoa giấy. Có em nào đó gọi với theo: Thầy McCourt ơi, thầy nên viết sách đi.” Và ông đáp, “Tôi sẽ thử". Và sau đó ta có tác giả đoạt Pulitzer ở tuổi 67.
Người thầy có tất cả những gì mà một người đang mơ, từng mơ bước vào con đường sư phạm, hay đã làm thầy, có thể thấy thấm thía và liên quan. Mình đọc nó với cảm xúc lẫn lộn - vừa yên tâm vì mình đã đúng khi không làm nghề này, vừa có chút tiếc nuối, hay tự hỏi, giả thử mình vẫn theo nghề đó, thì giờ này sẽ ra sao?
Bác Lê Chu Cầu vẫn luôn là dịch giả mình cực kỳ yêu thích, và bản dịch quyển này cũng khiến mình thấy yêu tiếng Việt, thấy những từ xưa, đã lâu không nảy ra trong óc mình, thấy những cách dịch, văn phong uyển chuyển, đúng tinh thần bản gốc. Giọng văn và cách dùng từ nhiều lúc khiến mình nghĩ đến các quyển Sơ Học Luân Lý của Trần Trọng Kim hay Nghề thầy của Hoàng Đạo Thúy.
Comments
Post a Comment